Binnen het Nederlands Forensisch Instituut bestaan er verschillende onderzoeksgebieden waarin chemische identificaties en vergelijkingen van chemische profielen een rol kunnen spelen. Te denken valt aan verdovende middelen, explosies en explosieven, schotresten, chemisch brandonderzoek of toxicologie. Maar wat als een chemische vraag bij een stuk van overtuiging niet binnen deze gekaderde gebieden valt? Waar kunnen vragen over allerhande materialen en producten naar toe? Wat als het onduidelijk is wat een bepaalde vlek, vloeistof of vaste stof überhaupt is? Met dergelijke vragen kan men terecht bij de onderzoeksgebieden chemisch identificatie onderzoek (CIO) en microsporen en materialen (M&M). Vaste stoffen, vloeistoffen en gassen kunnen daar in een verscheidenheid aan zaken worden onderworpen aan een chemische analyse om (een deel van) de samenstelling vast te stellen en, wanneer gewenst, te vergelijken. Door de grote verscheidenheid aan vragen over allerlei materialen en producten is dit type onderzoek veel minder gekaderd, vaak maatwerk en toepasbaar in zaken van velerlei soorten delicten. 

De vragen bij het chemisch onderzoek kunnen gaan over een verscheidenheid aan al dan niet alledaagse materialen en producten. Te denken valt aan schoonmaakmiddelen, messen, tie-wraps, voedingsmiddelen, poeders, inkt, glijmiddel, kunststoffen, medicijnen, traangassen, spuitbussen, verf, metalen, koelvloeistof, bestrijdingsmiddelen en nog veel meer. De achterliggende vragen kunnen bijvoorbeeld gaan over met welke chemische stoffen mens of natuur in aanraking is gekomen, over het vaststellen welke handelingen er op een plaats delict hebben plaatsgevonden of over het vaststellen van een connectie tussen een verdachte en iets wat op een plaats delict is aangetroffen.

Te denken valt aan vragen over:

• de vergelijking van een vlek op kleding van de verdachte met een specifiek product aanwezig op de plaats delict
• de vergelijking van tie-wraps op de plaats delict met die in de verpakking van een verdacht
• de aanwezigheid van glijmiddel of massageolie op een lichaamsbemonstering of kleding na een zedendelict en de vergelijking met een mogelijke bron
• de aanwezigheid van (beveiligings)inkt op gestorte, besmeurde bankbiljetten
• de aanwezigheid van traanverwekkende stoffen op kleding of in een spuitbus na een beroving
• de identificatie van een onbekende vloeistof waarmee richting een slachtoffer is gegooid
• de herkomst van vaste deeltjes op het snijvlak van een mes
• de identificatie van de stof die aan een drankje is toegevoegd, waardoor het slachtoffer gedrogeerd werd
• de samenstelling van een onbekend poeder in een poederbrief
• de identificatie van het werkende bestanddeel uit de stof die is toegevoegd aan voeding om huisdieren mee te vergiftigen

En zo zijn er nog vele te bedenken. Een (medische) uiteenzetting van de specifieke gevolgen van blootstelling aan bepaalde stoffen voor mens, dier of milieu valt buiten de scope van het chemisch onderzoek. Hiervoor kunnen andere (forensisch) deskundigen worden geraadpleegd.

Aan de hand van de onderzoeksvragen en de aard van het te onderzoeken materiaal bepalen de onderzoekers welke technieken en methoden zij gaan inzetten. Dat kan een bestaande onderzoeksmethode zijn, een combinatie van methoden of een nieuwe methode, wanneer de vraag een materiaal of product betreft waar nog geen of beperkt ervaring mee is. Voor deze onderzoeken is speciale analytische apparatuur beschikbaar, waaronder:

• GC-FID
• (HS-)GC-MS
• LC-PDA-HRMS
• XRF
• XRD
• LA-ICP-MS
• SEM-EDX
• FTIR

De teams CIO en M&M beschikken hiermee over een groot assortiment aan chromatografische, spectroscopische en massaspectrometrische technieken. Per zaak wordt gekeken welke onderzoeken nodig zijn en of één of beide teams het onderzoek uitvoert en rapporteert.

Bij vragen over de identiteit van een materiaal of product, zal zo goed mogelijk de samenstelling van de stoffen en/of elementen waar het monster uit bestaat worden bepaald. Op basis van de samenstelling en hoe bijzonder en/of specifiek deze is zal een uitspraak worden gedaan over de identiteit en eventueel herkomst van het materiaal.

Bij vergelijkingsvragen worden de materialen of producten die vergeleken moeten worden op gelijke wijze onderzocht. Wanneer er duidelijke verschillen in de chemische eigenschappen worden waargenomen, wordt er gekeken of de omstandigheden van de specifieke zaak de verschillen zouden kunnen verklaren. Zo niet, dan kan een gemeenschappelijke bron van de materialen of producten worden uitgesloten.

Wanneer er een goede overeenkomst wordt gevonden in chemische eigenschappen van de materialen of producten, dan zou dat mogelijk een verband kunnen betekenen. Tijdens het politieonderzoek kan deze uitkomst belangrijke informatie zijn om het onderzoek in een bepaalde richting voort te zetten. Om nader te duiden wat de mate van overeenkomst zegt over een mogelijke gezamenlijke herkomst, wordt gekeken naar de specificiteit van de overeenkomsten voor het materiaal of product en zal kennis worden gebruikt uit overeenkomsten en verschillen in een verzameling van soortgelijke materialen of producten. Zo wordt een inschatting van de bewijskracht verkregen. Wanneer een dergelijke verzameling niet voorhanden is, kan voor de ter zake doende casus een relevante set referenties ter vergelijking worden aangeschaft en onderzocht. Dit is doorgaans wel een tijdrovend proces.